Waarom was Suriname een kolonie van Nederland?

8 minuten leestijd

© anp

Waarom was Suriname een kolonie van Nederland?

Canon

Je leest nu

Waarom was Suriname een kolonie van Nederland?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 3
  • 74

Creolen, marrons, Hindoestanen, Javanen, Chinezen: in Suriname wonen veel verschillende bevolkingsgroepen naast elkaar. Deze mix aan culturen is ontstaan tijdens de koloniale geschiedenis van het land. Hoe is Suriname destijds een Nederlandse kolonie geworden? En wanneer wordt Suriname onafhankelijk?

Samengesteld door Niek van Lent en Manon Vonkeman

Hoe komt Suriname in Nederlandse handen?

In Suriname leven in de vijftiende eeuw verschillende inheemse groepen, zoals de Arowakken en de Karaïben. Nadat Columbus in 1492 Amerika ontdekt, veroveren Europese landen grote delen van het Amerikaanse continent, op zoek naar goud. De veroveringen kostten miljoenen inwoners van Zuid-Amerika het leven als gevolg van oorlogen en de meegebrachte besmettelijke ziekten als mazelen en pokken. Ook in het huidige Suriname proberen Spanjaarden, Engelsen en Fransen zich te vestigen. In 1651 stichten de Engelsen de eerste suiker- en tabaksplantages in het gebied.

De landing van Columbus. 

Deel alinea

Nederland richt zich aanvankelijk op de handel in Azië. In opdracht van Nederland gaat de Engelse zeevaarder Henry Hudson met zijn bemanning op zoek naar een  nieuwe handelsrouteOm confrontaties met de Spanjaarden en Portugezen te vermijden (die de route via Zuid-Afrika in handen hebben), zetten de Nederlanders expedities op om andere zeeroutes te ontdekken. Pogingen om via het noordoosten een doorgang te vinden mislukken omdat zeevaarders op ijs stuiten. naar Azië via het noordoosten. Wanneer ze op ijs stuiten besluit hij een route te zoeken via Amerika. Zo varen ze naar de oostkust van Noord-Amerika. Met het schip de Halve Maen varen de scheepvaarders op 11 september 1609 de rivier op die we nu kennen als de HudsonHenry Hudson is niet de ontdekker van de rivier de Hudson. De rivier is al in 1524 ontdekt door de Italiaanse ontdekkingsreiziger Giovanni da Verrazzano, die onder Franse vlag de Noord-Amerikaanse kust verkende. . Henry Hudson is niet de ontdekker van de rivier maar wel de naamgever.

"Bij elke wind een erg goede haven."

Stuurman Robert Juet over 'Manhattan' in het scheepsjournaal.

Een replica van de Halve Maen vaart richting Manhattan (2009).

De bevindingen van de ontdekkingsreizigers wekken de belangstelling van Nederlandse handelaren. Zij stichten handelsposten en richten de West-Indische Compagnie (WIC) op in 1621. De WIC verkrijgt van de Nederlandse staat een monopolie op alle handel in het westen. Het gebied rondom de Hudson wordt omgedoopt tot Nieuw-Amsterdam, waar wat dorpjes ontstaan waaronder Breukelen (Brooklyn) en Heemstede (Hempstead).

Voor zestig gulden kopen de Nederlanders het eiland van de oorspronkelijke bevolking. Die zijn zich er niet van bewust dat ze permanent afstand doen van het land. 

Gezicht op Nieuw-Amsterdam, rond 1664. 

In 1664 bezetten de Engelsen Nieuw-Amsterdam, in aanloop naar de Tweede Engelse ZeeoorlogDe Republiek en Engeland voeren op zee tot viermaal toe oorlog met elkaar: in 1652-1654, 1665-1667, 1672-1674 en 1780-1784 om de macht te krijgen over zee- en handelsroutes. De laatste Engelse zeeoorlog doet Nederland definitief de das om. . Hoewel er twee forten staan zijn de Nederlanders niet goed voorbereid om de nederzetting te verdedigen. De Engelsen nemen de kolonie in zonder ook maar één schot te lossen. Ze dopen de kolonie om tot New York. Lees hier meer over de Engelse Zeeoorlogen.

Wie het fort in een kolonie bezit, is de eigenaar van de gehele kolonie. 

Nederland reageert door het Engelse fort Willoughby te bezetten in het huidige Paramaribo. De Nederlanders richten zich op Suriname omdat ze denken dat in deze Engelse kolonie in Zuid-Amerika meer te halen valt. Door een gebrek aan kruit voor de kanonnen aan Engelse zijde weten de Nederlanders, na een strijd van slechts drie uur, het fort (en daarmee de Engelse kolonie) te veroveren. Ze dopen Fort Willoughby om tot fort Zeelandia. De Nederlanders krijgen zeggenschap over het hele gebied, dat samen met andere Nederlandse omliggende gebieden bekend komt te staan als Nederlands-GuyanaDe Nederlanders vestigen zich al vanaf eind zestiende eeuw in de omliggende gebieden Pomeroon, Essequebo, Demerara en Berbice, waar ze bijvoorbeeld al suiker verbouwen en slavenhandel plaatsvindt. , bestaande uit de koloniën Berbice, Essequibo, Demerara (Cayenne kortstondig) en Suriname.

Na de Tweede Engelse oorlog spreken de partijen afDie afspraak wordt tijdens de Derde Engelse Oorlog teniet gedaan. Nederland herovert dan Nieuw-Amsterdam weer kort op de Engelsen. Na de vrede, in 1674, doen de Nederlanders opnieuw afstand van het gebied.  dat de Engelsen het voormalig Nieuw-Nederland behouden in ruil voor Suriname. Een goede deal voor Nederland: Suriname is een zeer winstgevend gebied, rijk aan kostbare producten.

Audiofragment

Suriname voor Nieuw-Amsterdam
NTR - NTR Academie, 24 sep 2014

Welke rol speelt Suriname in de slavenhandel?

De Nederlandse slavenhandel begint in de zeventiende eeuw. De WIC koopt tot slaaf gemaakten aan de West-Afrikaanse kust. Na een verschrikkelijke boottocht komen de meeste tot slaaf gemaakten uiteindelijk terecht op plantages in Amerika, bijvoorbeeld op de Nederlandse Antillen en Suriname. Daar moeten zij gewassen verbouwen als suikerriet, koffie, cacao en katoen. Europese handelaren verdienen vervolgens veel geld aan de producten door ze in Europa te verkopen. Meer over de rol van Nederland in de slavernij lees je hier.

Sommige tot slaaf gemaakten weten te ontsnappen aan de slavernij op de plantages. Zij vluchten het tropisch regenwoud in en staan bekend als marrons. Zij bouwen in de bossen gemeenschappen op met een eigen cultuur, waarin hun Afrikaanse afkomst terug te zien is. Regelmatig vallen ze plantages aan om anderen te bevrijden. Tot op de dag van vandaag leven in Suriname grote marrongemeenschappen. Op 10 oktober vieren inwoners elk jaar de Dag van de Marrons, sinds 2010 een officiële feestdag in Suriname.

De marrons vertellen elkaar verhalen om de geschiedenis levend te houden. De hele uitzending zien? Kijk op NPO Start.

Deel alinea

Pas in 1863 verbiedt Nederland de slavernij. Ondanks de officiële afschaffing, werken veel voormalig tot slaaf gemaakten de eerste tien jaar nog verplicht als contractarbeiders op plantages. Nakomelingen van tot slaaf gemaakten staan bekend onder de naam creolenZowel de creolen als de marrons zijn van oorsprong van Afrikaanse komaf. Creolen zijn afstammelingen van tot slaaf gemaakten. De marrons zijn nazaten van tot slaaf gemaakten die destijds zijn ontsnapt. Marrons hebben eigen gemeenschappen gesticht in het Surinaamse binnenland. . Zij vormen nog steeds een groot deel van de Surinaamse bevolking. Nederland haalt na de afschaffing van slavernij ook contractarbeiders uit Azië om op de plantages te werken, onder wie Hindoestanen, Javanen en Chinezen. Zij krijgen vaak weinig - of zelfs verkeerde - informatie over het werk. Eenmaal aangekomen moeten zij hard werken in slechte omstandigheden. Bovendien krijgen de contractarbeiders er weinig voor betaald. Velen van hen blijven in Suriname wonen.

Tegenwoordig leven er ook nog veel nazaten van de contractarbeiders in Suriname.

Hoe wordt Suriname onafhankelijk?

De Tweede Wereldoorlog vormt een keerpunt in de geschiedenis. Na de oorlog krijgen overzeese gebieden meer zelfstandigheid. De inwoners van Suriname mogen voortaan zelf hun land besturen en krijgen kiesrecht. In 1954 worden deze afspraken definitief vastgelegdIn het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden staat beschreven hoe het koninkrijk eruitziet. De verhoudingen tussen de landen die tot het koninkrijk behoren staan erin opgesteld. Zo zijn bijvoorbeeld de regels voor onderlinge samenwerking, overleg en staatsinrichting van de landen beschreven. .

"Paramaribo was een armoedige stad, [...] een auto was een bezienswaardigheid. Als je een fiets had was je rijk." De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Het zelfbestuur in Suriname is lange tijd niet gebaseerd op politieke idealen maar op etniciteit: politieke partijen vertegenwoordigen een etnische bevolkingsgroep, met aanhangers met dezelfde afkomst. De verschillende groepen zijn het lange tijd niet eens over de toekomst van het land.

Verschillende bewoners en politici geven hun mening over de eventuele onafhankelijkheid van Suriname. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Er gaan vlak na de oorlog weleens geluiden op voor onafhankelijkheid, met name in de creoolse elite. Toch vindt de meerderheid van de bevolking Suriname daar nog niet rijp voor. Wel moet het land zich voorbereiden op onafhankelijkheid. Wanneer de politieke partij NPK in 1973 aan de macht komt, gaat dat op slag rigoureuzer: de premier stelt dat Suriname uiterlijk 1975 onafhankelijk moet zijn.

De onafhankelijheid heeft geen prominente plaats in de verkiezingen, maar wordt daarna plots aangekondigd. Dit leidt tot veel weerstand. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

In Nederland is ook het progressieve kabinet-Den Uyl van mening dat koloniën niet meer van deze tijd zijn. De Tweede Kamer stemt in met de onafhankelijkheid. Vanaf 25 november 1975 is Suriname, na ruim 300 jaar in Nederlandse handen te zijn geweest, een onafhankelijk land.

Beelden van de festiviteiten rondom de onafhankelijkheid. 

Welke banden zijn er nu nog met Nederland?

Rond de Surinaamse onafhankelijkheid komen veel inwoners naar Nederland. Veel Surinaamse vrouwen gaan eerder al aan de slag als verpleegkundige in Nederland vanwege tekorten in de zorg en ook in de voetbalwereld ontstaan Surinaamse iconen. Meer over de Surinaamse migratie naar Nederland lees je hier. Tegenwoordig bestaat de Surinaamse gemeenschap in Nederland uit ruim 350.000 mensen, met diverse culturele achtergronden. 

Deel alinea

Hoewel Nederlands in Suriname de officiële taal is, leert het merendeel van de Surinaamse bevolking Nederlands als tweede taal. In Suriname zijn er meer dan twintig talen, waaronder het Sranantongo, Javaans en Chinees. Sranantongo groeit uit tot lingua franca: een gemeenschappelijke taal tussen mensen met verschillende moedertalen. De culturele verscheidenheid is niet alleen terug te zien in de taal, maar in alle aspecten van de samenleving: van nationale feestdagen tot kunst en van religie tot de Surinaamse keuken.

De politieke relaties tussen Suriname en Nederland verlopen stroef. Een van de struikelblokken is het ontwikkelingsgeld. Na de onafhankelijkheid zou Nederland Suriname financieel blijven steunen. Volgens sommigen bemoeit Nederland zich te veel met de besteding van dit geld. Bovendien schort Nederland de betaling meerdere keren op, onder andere vanwege de Decembermoorden in de jaren tachtig.

© anp

Desi Bouterse, president van Suriname.

De Decembermoorden blijven een pijnpunt in de relatie tussen de twee landen. De Surinaamse Krijgsraad veroordeelt Desi Bouterse in 2019 tot twintig jaar cel voor zijn betrokkenheid bij de martelingen en executies van zijn tegenstanders. Daarnaast is hij in Nederland veroordeeld voor drugshandel. Omdat hij sinds 2010 president is van Suriname, zijn staatsbezoeken en officiële ontmoetingen tussen Nederland en Suriname niet mogelijk. De politieke relatie tussen Suriname en Nederland is nog altijd moeizaam.

In 2018 noemt minister Blok Suriname een mislukte staat vanwege de ‘etnische opdeling’. Waarom is dit zo’n pijnlijke uitspraak van een Nederlandse minister?

In het kort:

  • Als gevolg van de oorlog met Engeland in de zeventiende eeuw verruilt Nederland Nieuw-Amsterdam voor het huidige Suriname.

  • De WIC brengt tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Suriname om op de plantages te werken. De culturele samenstelling van de bevolking weerspiegelt het koloniale verleden.

  • Na de Tweede Wereldoorlog krijgt Suriname meer zelfbestuur. Op 25 november 1975 wordt het land officieel onafhankelijk.

  • Culturele banden tussen Nederland en Suriname zijn er ook vandaag de dag nog, bijvoorbeeld door migratie en de taal. Op politiek gebied verloopt de relatie moeizaam.

Deel dit venster