Is waterstof het nieuwe aardgas?

7 minuten leestijd

Is waterstof het nieuwe aardgas?

Groen

Je leest nu

Is waterstof het nieuwe aardgas?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 20
  • 3223

We zitten midden in een waterstofhype. In het klimaatakkoord komt het woord waterstof 124 keer voor. Je kunt erop rijden en je kunt er groene energie in opslaan. Misschien is het zelfs een vervanger voor ons aardgas. Hoe duurzaam is waterstof? Hoe krijg je mensen er enthousiast voor? En wat kun je er nog meer mee?

Samengesteld door Bouwe van Straten - De Kennis van Nu

Is waterstof het nieuwe aardgas?

Dat zou best eens kunnen. Het aardgasnetwerk is relatief simpel geschikt te maken voor waterstof, blijkt uit onderzoek van test- en inspectiebedrijf Kiwa. Een interessante optie, omdat het gebruik van aardgas in Nederland langzaam wordt afgebouwd. Waterstof zou op die manier een alternatief kunnen vormen voor aardgas. De Delftse Waterstofstraat onderzoekt de mogelijkheden van hergebruik van het aardgasnetwerk, en ziet waterstof als een veelbelovend alternatief.

Deel alinea
thumbnail
Start aanleg waterstofstraat bij de The Green Village

Is waterstofgas een praktisch alternatief voor aardgas? Het wordt getest op de campus van de TU Delft.

Gebruik van waterstof zou wel betekenen dat er aanpassingen nodig zijn in bestaande cv-ketels en fornuizen. Zo moeten de gaatjes in de branders voor waterstof iets groter zijn. Daarnaast zouden er nieuwe gasmeters nodig zijn, en moet er een geurstof aan het waterstof worden toegevoegd. Want waterstof is weliswaar niet explosief – het ontbrandt niet spontaan als het in aanraking komt met lucht – maar het is in de juiste verhouding met zuurstof wel brandbaar.

Daarbij is het niet nodig om een hele stad ineens over te laten schakelen op waterstof. Stapje voor stapje overstappen is heel goed mogelijk. De Britse stad Leeds bijvoorbeeld heeft een uitgewerkt plan klaarliggen om wijk voor wijk over te stappen.

De stad en provincie Groningen zijn de mogelijkheden van waterstof actief aan het verkennen. De provincie maakt deel uit van de Waterstofcoalitie en heeft plannen voor een proef met waterstof voor de verwarming van woningen. Ook zou de havenplaats Delfzijl een geschikte plek kunnen zijn voor de productie van waterstof.

VPRO Tegenlicht zendt op 10 februari 2019 de aflevering Deltaplan Waterstof uit, over de mogelijkheden van waterstof om energie op te slaan en te transporteren via het aardgasnet.

Is waterstof duurzaam?

Een auto die op waterstof rijdt, heeft als enige afvalproduct water. Je kunt een glaasje onder de uitlaat houden en dat gewoon opdrinken. Maar of waterstof ook echt duurzaam is, hangt af van de manier waarop je het maakt.

Waterstof ontstaat als je water (H20) opsplitst in zijn twee bestanddelen, waterstof (H) en zuurstof (O). Voor dat proces, electrolyse genaamd, is energie nodig in de vorm van elektriciteit. Is die stroom groen, dan noem je ook de waterstof groen. Is de stroom opgewekt met fossiele brandstoffen, dan spreek je van grijze waterstof. Daarbij komt immers CO2 vrij.

Maar er is nog een derde type waterstof: blauwe waterstof. Die ontstaat als je bij de productie van grijze waterstof de CO2 afvangt, en bijvoorbeeld ondergronds opslaat in lege gasvelden. In Japan gebruikt men zelfs bruinkool om waterstof te maken. Dat klinkt misschien als een omslachtige route om tot milieuvriendelijk waterstof te komen, maar in praktijk is blauwe waterstof op dit moment goedkoper te produceren dan groene waterstof. Blauwe waterstof kan daarom een goede manier zijn om de toepassing van waterstof op gang te brengen zonder het milieu te belasten.

De hele aflevering zien? Ga naar NPO Start.

Deel alinea

Heeft de waterstofauto de toekomst?

Daar zijn de meningen over verdeeld. Er zijn al personenauto’s die op waterstof rijden, en dat rijdt heerlijk, net als een elektrische auto. Feitelijk zijn het ook elektrische auto’s, alleen is de energie opgeslagen in waterstof in plaats van een batterij. De waterstofauto heeft twee belangrijke troeven ten opzichte van elektrische auto’s: ze zijn in een paar minuten volgetankt, en de actieradius is groter, zo’n 500 kilometer.

Maar er zijn ook nadelen: er zijn op dit moment maar twee tankstations in Nederland, bij Rhoon en Helmond, en het is de vraag of dit netwerk op korte termijn sterk gaat worden uitgebreid. Zelfs met de grote actieradius is het daarom slechts binnen een klein gebied in Nederland haalbaar om op waterstof te rijden. In januari rijden er in Nederland 50 waterstofauto’s rond.

Dat heeft ook te maken met de ingewikkelde techniek rond waterstof. Het gas moet gemaakt, gezuiverd, gecomprimeerd naar 700 bar (een autoband heeft een druk tussen de 2 en 3 bar) en gekoeld tot -40 graden Celsius. Bij het pompstation in Helmond staan daarom vier zeecontainers vol apparatuur, inclusief een koelmachine die de koelmachine koelt.

"De grote problemen van de batterij zijn opgelost." Bekijk de hele uitzending op NPO Start.

Voorstanders van waterstof wijzen juist weer op de nadelen van elektrisch rijden: opladen duurt uren, en na een paar honderd kilometer is de accu alweer leeg. Als het netwerk van pompstations wordt uitgebreid, is waterstof in hun ogen het betere alternatief. Daar zijn plannen voor: in 2019 moeten er tien pompstations bijkomen, en in 2020 nog eens tien. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven heeft daarvoor 25 miljoen euro vrijgemaakt.

Deel alinea

Hoe krijg je mensen enthousiast voor waterstof?

Waterstof kan als energiebron voor auto’s pas doorbreken als er een landelijk dekkend netwerk van pompstations is. Met de twee pompstations die er nu zijn, zal het zeker niet lukken. Maar zelfs als de pompstations er zijn, moet de consument nog overtuigd worden. Die moet inzien dat tanken snel, eenvoudig en gevaarloos is, en de actieradius voldoende is.

Het duurzame aspect kan daarbij behulpzaam zijn, veel mensen dragen graag hun steentje bij aan het milieu. Minstens zo belangrijk is dat de prijs klopt – de gemiddelde consument zal pas overstappen als dat niet tot extra kosten leidt. En het moet natuurlijk ook lekker rijden. Af te meten aan de ervaring van deze wegenwacht in De Kennis van Nu zal dat geen probleem zijn:

Deze wegenwacht was na een dag al om. Maar hij woont dan ook vlak bij een pompstation. Bekijk de hele aflevering.

Blijft de vraag of waterstof ditmaal wel gaat doorbreken. Eerdere hypes - in de jaren tachtig en net na de millenniumwissel - weten hun belofte niet in te lossen. Na de laatste hype gooien de financiële crisis en de opkomst van de elektrische auto roet in het eten. Maar verder doorontwikkelde technologie en een breedgevoelde noodzaak klimaatverandering het hoofd te bieden kunnen de balans ditmaal wellicht in het voordeel van waterstof doen doorslaan.

Deel alinea

Waar kun je waterstof verder nog voor gebruiken?

Een veelbelovende toepassing is het gebruik van waterstof om tijdelijk een overschot aan duurzame energie in op te slaan. De hoeveelheid zonnepanelen en windmolens groeit sterk. Als de zon schijnt of er sterke wind staat, kan dat meer energie opleveren dan mensen nodig hebben. Nu gaat die energie veelal verloren – en is het dus niet meer beschikbaar als de wind gaat liggen of de zon ondergaat. Die overtollig energie zou je kunnen opslaan in waterstof, zodat je het op energieluwe momenten weer kunt aanspreken.

"Overschot aan groene energie komt sneller dan we denken." De hele uitzending zien? Kijk op NPO Start.

Deel alinea

Daarnaast kan waterstof ook interessant zijn voor allerlei soorten van vervoer. Passagiersbussen bijvoorbeeld, of vrachtwagens. Je kunt ook denken aan heftrucks in grote fabriekshallen. Die gebruiken nu veelal batterijen – benzine of diesel zou de luchtkwaliteit te veel aantasten. Dat betekent dat de heftrucks een deel van de tijd niet bruikbaar zijn omdat ze moeten worden opgeladen. Dat probleem los je op door waterstof te gebruiken.

Het waterstof waar deze bus op rijdt, is een afvalproduct van de buren. De hele uitzending is te zien op NPO Start.

En je kunt er natuurlijk ook gewoon de Olympische Spelen op laten draaien. De zomerspelen in Tokyo in 2020 zijn al de 'waterstofspelen' gedoopt - de hele energievoorziening zal geschieden middels waterstof. De kernramp in Fukushima in 2011 is voor Japan reden om kernenergie af te bouwen. Omdat zonne- en windenergie in het land geen haalbare opties zijn, kiezen de Japanners voor waterstof. Ze kopen land in Australië, zetten er zonnepanelen neer en importeren de energie vervolgens in de vorm van waterstof. Daar wordt tijdens de Spelen ongetwijfeld de nodige ruchtbaarheid aan gegeven.

In het kort

  • Hoe duurzaam waterstof is, hangt af van de grondstof die je gebruikt voor de energie. Waterstof kan dus groen of grijs zijn. Of blauw, als je de CO2 afvangt en opslaat.

  • Je kunt waterstof snel tanken en je kunt er ver mee rijden. Maar er zijn nog bijna geen tankstations, en er zit ingewikkelde techniek achter.

  • De consument zal pas overstag gaan als er meer tankstations komen, de prijs interessant is en de rij-ervaring goed.

  • Het Nederlandse aardgasnet is in principe geschikt te maken voor waterstof. Stoppen met aardgas kan dus beginnen met waterstof betekenen. De eerste proeven lopen al.

  • Je kunt waterstof ook gebruiken om tijdelijk een overschot aan groene energie (bij mooi weer of veel wind) in op te slaan. Waterstof als batterij dus.

Deel dit venster

collection

De Kennis Van Nu

In tv-programma De Kennis van Nu gaan Elisabeth van Nimwegen en Diederik Jekel op onderzoek uit in de wetenschappelijke wereld. Ze nemen de kijker mee naar de nieuwste inzichten en ontdekkingen. Hoe beïnvloeden die ons dagelijks leven?

Iedere woensdag om 21:20 op NPO 2