Waarom zijn we al bijna 50 jaar niet meer op de maan geweest?

0 minuten leestijd

Waarom zijn we al bijna 50 jaar niet meer op de maan geweest?

Wereldmachten

Je leest nu

Waarom zijn we al bijna 50 jaar niet meer op de maan geweest?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 11
  • 4151
Bekijk de collectie Naar de grenzen van het heelal9 verhalen

‘A small step for man, a giant leap for mankind'. De eerste bemande maanlanding is in juli 2019 precies 50 jaar geleden. Maar het is ook alweer meer dan 46 jaar geleden dat we voor het laatst voet op de maan zetten. Waarom is het alweer zo lang geleden? Hoe moeilijk is het om naar de maan te gaan? En waarom willen we er nu weer heen?

Samengesteld door Bouwe van Straten

Waarom lukte het 50 jaar geleden wel?

De succesvolle maanmissie van vijftig jaar geleden mag gerust een klein wonder heten, vergelijkbaar met het oversteken van de oceaan met een roeibootje. De computers uit die tijd kunnen nauwelijks vergeleken worden met die van nu. Om berekeningen te maken die nu elke smartphone kan uitvoeren, is in die tijd een heel team van rekenaars nodig. Ook de toenmalige zonnepanelen, nodig om ruimteschepen van stroom te voorzien, kunnen niet in de schaduw staan van de huidige generatie.

Deel alinea

Dat het met die technologie een halve eeuw geleden toch lukt om de maan te bereiken, heeft alles te maken met het politieke klimaat. De Verenigde Staten en Rusland zitten midden in de Koude Oorlog, en de Russen liggen ver voor. Ze lanceren met de Spoetnik de eerste satelliet en brengen de eerste man (Gagarin), vrouw (Tereshkova) en hond (Laika) in de ruimte.

Op 12 september 1962 houdt president Kennedy van de VS zijn beroemde speech op Rice University, waarin hij aankondigt binnen een decennium naar de maan te willen.

thumbnail
We Choose to go to the Moon

De torenhoge ambitie van Kennedy zorgt ervoor dat wetenschappers en onderzoekers onder flinke druk staan en niet altijd kijken op een risico meer of minder. In de Apollo 1 bijvoorbeeld is de cabine gevuld met pure zuurstof, wat zeer brandbaar is. Kortsluiting zorgt voor een brand die de driekoppige bemanning het leven kost. Maar het lukt wel, en inderdaad binnen de tien jaar die Kennedy zijn gehoor in 1962 voorspiegelt: op 20 juli 1969 landt de Apollo 11 op de maan, en zet astronaut Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan.

"Een kleine stap voor een mens, een grote sprong voor de mensheid".

Dat de missies naar de maan sinds 1972 stil zijn komen te liggen, lijkt alles te maken te hebben met politieke wil en de bijbehorende financiële middelen. Krijgt de Amerikaanse ruimteorganisatie NASA in 1965 nog 4% van het federale budget, in de afgelopen vier decennia komt het geld voor NASA niet meer boven de 1% van dat budget uit. In de afgelopen 15 jaar gaat het zelfs richting 0,4%. Daar spreekt geen grote politieke ambitie uit.

Daarnaast is de nadruk sinds de jaren zeventig meer komen te liggen op onbemande ruimtevaart. Daarbij kun je denken aan satellieten die in een baan rond de aarde worden gebracht, maar ook aan onbemande ruimtevoertuigen als de Voyager 1 en 2, die op pad worden gestuurd om ons zonnestelsel te verkennen – en zelfs het gebied daarbuiten.

Ook de bemande ruimtevaart blijft een rol spelen, maar dan dichter bij huis. Het ruimtestation ISS wordt in een baan om de aarde gebracht, met de Space Shuttle als vervoermiddel voor astronauten en apparatuur.

Wat is er in 50 jaar tijd veranderd aan maanreizen?

Niet alleen de techniek is in 2019 veel verder, ook de ambities reiken verder. Is de maan in 1969 nog bijna onvoorstelbaar ver weg, tegenwoordig heeft de mensheid zijn ogen al gericht op Mars – en verder.

Deel alinea

"Het gaat er niet om hoe hoog je vliegt, het gaat erom hoe snel je vliegt"

We nemen als voorbeeld het ruimteschip Orion, waarmee NASA opnieuw mensen de ruimte in wil brengen. Dit schip moet voorbij de maan gaan, naar asteroïden en Mars. Dat stelt hogere eisen aan het schip, dat langer moet kunnen overleven, beter beschermd en wendbaarder moet zijn. En ook niet onbelangrijk: het schip moet ruimer. In 1969 zitten de astronauten zo ongeveer als sardientjes in de Apollo-capsule gepropt. Voor een maanreis van een paar dagen is dat wel uit te houden, maar voor een reis van maanden of jaren naar Mars heb je toch echt meer ruimte nodig. Ook fijn: er is een wc aan boord. Plassen hoeft dus niet meer in een zakje, zoals in de Apollo.

De capsule van de Apollo 11 - niet echt een plek om maandenlang in door te brengen.

De zonnepanelen, nodig voor de energievoorziening, zijn nu ook veel geavanceerder. Ze hebben een veel hogere opbrengst en blijven veel langer goed. Gek genoeg hebben ook zonnepanelen last van de vernietigende kracht van UV-straling. Alle zonnepanelen van de Orion krijgen daarom een ‘zonnebril’ op – slimme beschermende laagjes die de levensduur verlengen.

De heftige straling van de zon in de ruimte is ook een gevaar voor de astronauten. De Orion draait daarom steeds met zijn kont richting de zon, zodat er vloeistoftanks en andere onderdelen tussen de zon en de astronauten zitten om de impact op hun lichaam te minimaliseren.

Wat wel ongeveer hetzelfde blijft, is de vorm van de capsule. Die wordt namelijk bepaald door de terugkomst in de atmosfeer. Door de wrijving loopt de temperatuur enorm op en eet de dampkring als het ware langzaam het hitteschild op. Vandaar dat de vorm nog steeds een afgetopte kegel is, met aan de onderkant een dik hitteschild. Wetenschappers hebben wel onderzoek gedaan naar druppel- en vleugelvormige capsules, maar dat gaan ten koste van de binnenruimte.

Waarom moeten we eigenlijk weer naar de maan?

Konstantin Tsiolkovsky, de vader van de raketwetenschap, zei het al: “De aarde is de wieg van de mens, maar de mens kan niet zijn hele leven in de wieg blijven wonen. Vanuit dat perspectief is de mensheid nu bezig met het zetten van de eerste babystapjes in het verkennen van de ruimte.

Voor een deel heeft dat te maken met ons verlangen naar avontuur en het bevredigen van onze nieuwsgierigheid. Wat ligt er achter de horizon? De maan is daarbij het eerste station. Er wordt al gewerkt aan een internationaal ruimtestation dat rond de maan moet gaan bewegen, en van waaruit capsules naar het maanoppervlak kunnen reizen. En de Amerikanen willen over een paar jaar weer op eigen houtje naar de maan.

Deel alinea

Audiofragment

Waarom we de komende tijd veel over de maan gaan horen

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA fantaseert al over een heuse Moon Village. Dat moet in eerste instantie vooral een plek voor wetenschappers en bedrijven worden, maar in een later stadium ook voor toerisme. En een uitvalsbasis voor missies naar Mars. Ook zijn er plannen om een grote telescoop op de achterkant van de maan te zetten, die nog verder in het heelal moet kunnen turen dan de telescopen op aarde.

De interesse voor de maan komt van vele kanten. Niet alleen de VS en Europa zijn ermee bezig, maar ook China en Israël. En dan hebben we het nog niet eens over commerciële partijen als SpaceX. Ook India wil naar de maan. De Chandrayaan-missie-2 (sanskriet voor maanvoertuig) wordt in juli 2019 op het nippertje uitgesteld. De bestemming is de zuidpool van de maan. De maanlander Vikram (moed) en de verkenner Pragyaan (wijsheid) gaan daar onder meer bodemonderzoek doen. India zou hiermee het vierde land zijn dat op de maan landt, na de VS, Rusland en China.

Een impressie van dearMoon, een kunstproject rond een ruimtetoeristische reis om de maan.

Hebben al die maanmissies ook nog een praktisch nut voor de mensen die gewoon achterblijven op aarde? Op termijn waarschijnlijk wel. Want de zonnepanelen op je dak, de smartphone in je broekzak, je steeds slimmer wordende auto: allemaal hebben ze een zetje in de rug gekregen van de ontwikkelingen in de ruimtevaart, waarin immers alles zo licht, klein, sterk en snel mogelijk moet zijn.

In het kort

  • De Koude Oorlog, politieke wil, inventiviteit, doorzettingsvermogen en de nodige risico's zorgen ervoor dat de mens in juli 1969 voet op de maan zet. Dat we sinds 1972 niet meer op de maan zijn geweest, komt vooral door een gebrek aan politieke wil.

  • De techniek is sinds 1969 enorm vooruitgegaan. Ook de ambities groeien: er bestaan plannen voor bemande missies naar Mars en verder.

  • Het verkennen van de ruimte heeft alles te maken met de menselijke hang naar avontuur en nieuwsgierigheid. Nieuwe missies zijn gericht op toerisme en wetenschappelijk onderzoek en leveren vaak technologische doorbraken op.

Deel dit venster