Wat heeft de Arabische Lente opgeleverd?

11 minuten leestijd

© ANP

Wat heeft de Arabische Lente opgeleverd?

Geloof

Je leest nu

Wat heeft de Arabische Lente opgeleverd?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 17
  • 539
Bekijk de collectie Midden-Oosten14 verhalen

Op 17 december 2010 steekt de Tunesische straatverkoper Mohammed Bouazizi zichzelf in brand. Het is de start van vele protesten die vanaf dan de machtsverhoudingen in de Arabische wereld verstoren. Waar zijn al deze burgers zo ontevreden over? In welke landen worden er dictators afgezet? Wat voor invloed hebben sociale media en wat heeft deze revolutie opgeleverd?

Samengesteld door Marjolein Koster

De Arabische Lente is een term die gebruikt wordt voor protesten die eind 2010 uitbreken in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Meerdere regimes zijn omvergeworpen en in sommige landen is inmiddels een begin gemaakt met democratische hervormingen. Echter, het gevolg van deze revoluties is dat delen van de regio nog steeds in brand staan. In Syrië woedt de oorlog al ruim zeven jaar en het land ligt in puin. Ook in Libië, Jemen en Irak zijn nog continu conflicten. Andere landen hebben zelfs repressievere regimes dan voor de revolutie.

Aan het begin van de Arabische Lente waren veel protesten hoopvol. Mensen hadden nooit gedacht dat dit zou leiden tot de huidige oorlog in Syrië.

Waarom breken er protesten uit?

Er zijn meerdere redenen waarom de mensen in de Arabische wereld rond het uitbreken van de revolutie ontevreden zijn. De werkloosheid is hoog, te veel dictators zitten al te lang aan de macht en corruptie is sterk aanwezig in de maatschappij. De elite profiteert daarvan en ondertussen verslechtert de situatie voor de gewone burger. Ook mislukte oogsten en stijgende graanprijzen, deels als gevolg van klimaatverandering, zijn een onderliggende reden van de protesten.

Deel alinea

Daarnaast is de bevolking van veel Arabische landen erg  jongRond 2011 is zo'n 60% van de bevolking in de Arabische landen jonger dan 30 jaar. Ter vergelijking: in Nederland is dat momenteel zo'n 35%.  . Politieke en economische ontwikkelingen kunnen deze bevolkingsgroei niet bijhouden. Veel van deze jongeren hebben geen hoop op een goede toekomst. Protesteren is dan het enige alternatief. Ze hebben niets te verliezen, alleen iets te winnen.

thumbnail

Hoewel de opstanden te verklaren zijn, komen ze in 2011 toch voor velen als een verrassing.

De Tunesische straatverkoper Bouazizi is hier een voorbeeld van. Een vrouwelijke politieagent neemt zijn handelswaar in beslag. Hij heeft namelijk geen vergunning om groente en fruit op straat te verkopen, terwijl dat de enige manier voor hem is om geld te verdienen. Hij heeft geen geld om de politie om te kopen. Zichzelf in brand steken is een wanhoopsdaad en een roep om aandacht.

Mohammed Bouazizi overlijdt een kleine maand na zijn wanhoopsdaad aan zijn brandwonden.

Dat zijn daad nu wordt gezien als de start van de Arabische Lente, had Bouazizi nooit kunnen denken. Omdat veel mensen zichzelf identificeren met Bouazizi, is Tunesië het eerste land waar mensen massaal de straat op gaan. De protesten verspreiden zich als een olievlek naar omliggende landen en binnen drie maanden volgen er opstanden in vrijwel de gehele Arabische wereld. Doordat veel protesten spontaan plaatsvinden en vaak geen leider hebben, is het moeilijk voor regimes om in te grijpen. Als zij mensen arresteren, nemen de volgende dag andere burgers het protest over.

Tawakkul Karman is een voorbeeld voor vrouwen in de Arabische wereld. Ze benadrukt dat het doel van de revolutie is om de dictators af te zetten.   

In welke landen zijn dictators afgezet?

Een van de redenen dat andere landen het voorbeeld van Tunesië volgen, is omdat daar in minder dan een maand na het uitbreken van de protesten, de regering van Ben Ali omvergeworpen wordt. Hij is op dat moment zo’n 33 jaar aan de macht en is daarmee een van de langstzittende dictators van de Arabische wereld. Ben Ali vlucht met zijn gezin naar Saoedi-Arabië, een land dat hem niet uitlevert aan Tunesië. De Tunesische rechtbank veroordeelt hem bij verstek tot levenslang, maar zolang Saudi-Arabië hem niet uitlevert hoeft Ben Ali deze straf niet uit te zitten.

Deel alinea
Het straatbeeld in Tunis op 14 januari 2011, de dag dat dictator Ben Ali zijn land ontvlucht.

Egypte volgt vrij snel, in februari 2011. Mubarak is daar al sinds 1981 aan de macht en het is tijd dat er een einde komt aan zijn repressieve regime. Hij kondigt zelf aan niet meer mee te doen tijdens de verkiezingen later dat jaar, maar het volk eist aftreden.

Later veroordeelt de rechtbank van Egypte Mubarak tot een levenslange gevangenisstraf vanwege corruptie en de vele honderden dode betogers waar hij als leider van Egypte verantwoordelijkheid voor draagt. Vanwege gezondheidsproblemen verblijft hij jarenlang in een militair ziekenhuis, totdat de opperrechters hem in 2017 vrijspreken van betrokkenheid bij de doden die tijdens de protesten gevallen zijn.

De protesten houden aan, want de corrupte regering zit immers nog steeds op haar plek. Uiteindelijk volgen nieuwe verkiezingen, die de MoslimbroederschapDe Moslimbroederschap is een wereldwijde soennitische islamitische politieke beweging, opgericht in 1928 in Egypte. Dit wordt gezien als de start van de politieke islam.  onder leiding van Mohammed Morsi wint. De vreugde van ‘vrije’ verkiezingen is snel voorbij als Morsi letterlijk de macht grijpt door zichzelf ongelimiteerde bevoegdheden te geven. Egypte valt van het ene dictatorschap in het andere. Grotere demonstraties volgen en ook Morsi moet het ontgelden. Een militaire coup in 2013 betekent het einde van Morsi’s bewind. Hij zit nog steeds in de gevangenis in Egypte.

Demonstranten op het Tahrirplein in Cairo

Ook in Jemen moeten uiteindelijk twee leiders aftreden. De protesten richten zich allereerst tegen de slechte economische situatie en dus tegen president Saleh. Deze reageert door aan te kondigen in de toekomst niet meer verkiesbaar te staan en ook zijn macht niet over te dragen aan zijn zoon. De situatie loopt echter behoorlijk uit de hand, met veel doden tot gevolg. De bevolking houdt de regering van Saleh hiervoor verantwoordelijk. Meer gevechten volgen en halverwege 2011 raakt Saleh gewond bij een aanval op het presidentieel paleis. Hij gaat voor behandeling naar Saudi-Arabië en treedt na een aantal maanden af. Bij de verkiezingen die volgen is slechts één kandidaat. De voormalig vicepresident Al-Hadi wordt de nieuwe president van Jemen.

© ANP

Alle onrust in Jemen geeft ruimte aan de Houthi’s, een sjiitische rebellengroep die al langer verschillende gewapende conflicten met de regering heeft. Onder druk van hen treedt Al-Hadi af en de Houthi’s nemen de macht over en eind 2017 vermoorden ze oud-president Saleh.

In Libië verzet de woedende menigte zich tegen kolonel Khadaffi. Omdat het regeringsleger dreigt de stad Benghazi in te nemen en daar opstandelingen te vermoorden, grijpt de NAVO in oktober 2011 in. Door deze hulp van buitenaf lukt het de rebellen Khadaffi te doden, waarna de opstandelingen de macht over te nemen.

Welke democratische hervormingen zijn er sinds 2011?

Na het vertrek van Ben Ali uit Tunesië vinden daar vervolgens voor het eerst in de geschiedenis van het land vrije verkiezingen plaats. Maar liefst 112 partijen doen mee en de nieuwe regering zal een nieuwe grondwet maken. Er komt een aantal hervormingen. Overheid en religie worden van elkaar gescheiden en vrouwen mogen sinds 2017 trouwen met een niet-moslim.

Deel alinea

© ANP

Koning Abdullah II van Jordanië geeft een toespraak waarin hij grondwetshervormingen aankondigt.

Jordanië is een van de eerste landen waar protesten uitbreken, maar door het effectieve optreden van koning Abdullah blijft een conflict uit. Tot op heden is het in Jordanië nog altijd relatief stabiel en dat is bijzonder te midden van zoveel onrust. De koning komt tegemoet aan een aantal eisen van het volk. In de nieuwe democratie zijn meer groepen vertegenwoordigd, is er meer persvrijheid en hebben vrouwen meer rechten. Het land lijdt echter wel onder de oorlog in omliggende landen, onder meer door terugdringende handel, de opvang van vluchtelingen en dalend toerisme.

In 2016 beginnen in Marokko nieuwe protesten tegen de slechte situatie in de Rif.

Ook in Marokko is de koning een van de belangrijkste redenen waarom de protesten relatief klein blijven en niet overslaan in een groter conflict. Al snel na de opstanden die in februari 2011 beginnen, kondigt Koning Mohammed VI grondwetshervormingen aan die zijn eigen macht inperken.

Doordat koning Abdullah van Marokko grondwetswijzigingen aankondigt keert de rust terug in dit land.

Hoewel het nu relatief goed gaat met de economie van Marokko, is de bevolking nog lang niet tevreden. Sinds oktober 2016 protesteren mensen in de Rif in Noord-Marokko tegen armoede, corruptie en de slechte gezondheidszorg en het onderwijs. Tegelijkertijd staat de persvrijheid erg onder druk. Een aantal journalisten dat van deze protesten verslag doet is veroordeeld tot gevangenisstraffen.

Ook in Oman, Koeweit en Libanon zijn de protesten ingeperkt door snel ingrijpen van de regering. Ze zorgen zelf voor regeringswissels, doen politieke concessies of zorgen er bijvoorbeeld voor dat het minimumloon omhoog gaat. Voor al deze landen geldt dat op de langere termijn nog meer hervormingen nodig zijn om een groter conflict tegen te gaan en de stabiliteit te behouden.  

thumbnail

De weg van een dictatuur naar iets anders is moeilijk te voorspellen. Is dit wel mogelijk in de Arabische wereld?

Is de Arabische Lente een twitterrevolutie?

Al vrij snel na het uitbreken van de protesten, wordt de term ‘twitterrevolutie’ gebruikt. Burgers gebruiken sociale media namelijk om mensen op te roepen te protesteren. Het is een makkelijke manier om in korte tijd veel mensen bij elkaar te krijgen. In verschillende landen blokkeren regeringen de toegang tot sociale media als Twitter en Facebook, maar de bevolking weet al snel die blokkades te omzeilen.

Egyptenaar Ahmed Maher is genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede vanwege zijn online protestbeweging tegen het Egyptische regime.

Ook gebruiken de demonstranten sociale media om de buitenwereld te laten zien wat er zich in hun land afspeelt. Dit is nodig, omdat persvrijheid in veel van de Arabische landen sterk beperkt is. Later wordt de rol van sociale media weer minder groot gemaakt. Het is namelijk slechts het middel, het zijn nog steeds de mensen die de revolutie veroorzaken. 

Deel alinea

Hoe gaat het nu in de Arabische wereld?

Veel deskundigen beargumenteren dat de Arabische Lente in geen enkel land iets positiefs heeft gebracht. Honderdduizenden mensen hebben het geweld als gevolg van de opstanden niet overleefd en nog steeds gaan de gevechten in verschillende landen door. Waar geen oorlog is, is de situatie nog steeds gespannen. Het dagelijks leven is voor veel mensen niet verbeterd. Het gaat slecht met de economie en mensenrechten zijn in veel gevallen maar mondjesmaat verbeterd. Hierdoor breken er regelmatig opnieuw protesten uit.

Tunesië is met haar democratische verkiezingen en grondwetshervormingen een voorbeeld, maar echte verbeteringen blijven uit. Het land heeft de afgelopen jaren veel te verduren gehad, zoals de aanslag in de badplaats Sousse.

Deel alinea

Het feit dat juist Tunesië, als lichtend voorbeeld, nu voedingsbodem voor extremisme is en de meeste jihadisten aan Irak en Syrië levert, laat zien hoe complex de situatie in het Midden-Oosten is en hoe de verschillende landen met elkaar verweven zijn.

Palestijns-Syrische kinderen in een vluchtelingenkamp in Libië willen terug naar hun eigen huis.

Voor de Syrische bevolking zijn de gevolgen van die complexiteit nog veel erger. Wat begon als een protest voor politieke hervormingen en meer burgerrechten, is ontaard in een burgeroorlog met veel strijdende partijen. Nog altijd is de regering van Assad formeel aan de macht. Daarnaast zijn er Koerdische troepen, ziet IS kans om vanuit Irak hier hun grondgebied uit te breiden en zijn er tientallen andere milities die allemaal een ander doel voor ogen hebben.  

Al jarenlang discussieert de internationale gemeenschap over ingrijpen in dit conflict. Bekend is de uitspraak van Obama over de ‘rode lijn’ die hij zal trekken wanneer het regime van Assad gebruik maakt van gifgasaanvallen. Wanneer dat moment aanbreekt, gebeurt er vanuit Amerika echter niets. Syriërs smeken het Westen om hulp, maar militair ingrijpen kan niet volgens internationaal recht. Dat zou namelijk de soevereiniteitSoevereiniteit houdt in dat het bestuur van een land eigen keuzes mag maken, zonder dat ze daarvoor verantwoording moeten afleggen aan internationale organisaties of besturen. Dit recht kan beperkt worden, wanneer een land zich schuldig maakt aan misdrijven tegen de menselijkheid.   van dit land aantasten en daar is toestemming van de VN VeiligheidsraadDe VN Veiligheidsraad is een van de belangrijkste organen van de Verenigde Naties. Deze raad handhaaft de internationale veiligheid en vrede. Er zijn vijftien leden, waarvan vijf permanent (China, Frankrijk, Rusland, de VS en het Verenigd Koninkrijk). De overige tien landen rouleren. De Algemene Vergadering van de VN kiest elk jaar jaar vijf nieuwe landen voor een termijn van twee jaar.  voor nodig. Rusland en China blokkeren dat, omdat zij Assad steunen.

© ANP

Demonstranten van de Syrische oppositie willen meer steun van de internationale gemeenschap.

Ook in Jemen woedt nog steeds een oorlog. Sommigen zeggen dat het een godsdienstoorlog is tussen soennieten en sjiieten, maar de situatie is veel ingewikkelder dan dat. Naast de Houthi’s zijn ook IS en Al Qaida actief in het conflict. Onder leiding van Saoedi-Arabië is er ook een internationale coalitie die zich hierin mengt. Terwijl het aantal doden en gewonden snel oploopt, is er nog lang geen einde in zicht voor het geweld in Jemen.

In de Syrische hoofdstad Damascus proberen de bewoners door te gaan met hun leven, maar het geweld is dichtbij. “Wie er ook wint, het land is vernietigd”.

Ruim zeven jaar na het begin van de Arabische Lente staan niet meer de vreedzame protesten, maar een verwoestende oorlog op ons netvlies. Wat begon als een gezamenlijk protest van de bevolking tegen de elite, is in het geval van Syrië, Libië en Jemen een strijd tegen elkaar geworden.

Tussen de puinhopen in Damascus speelt het jongerenorkest om de overwinning op IS te vieren.

Ontdek verleden, heden en toekomst van het Midden-Oosten

De afgelopen 100 jaar is het Midden-Oosten drastisch veranderd. Aan de hand van elf keerpunten vertelt de webdocumentaire Focus Midden-Oosten de geschiedenis van deze regio die vandaag de dag vooral bekend staat om haar vele conflicten. De Arabische Lente is een van die keerpunten.

Klik op de afbeelding en ga naar de webdoc om de elf keerpunten in de geschiedenis van het Midden-Oosten te verkennen. 

In het kort

  • Eind 2010 breken er massaal protesten uit in de Arabische wereld. De werkloze, jonge bevolking is klaar met de dictatoriale macht en corruptie in de samenleving.

  • Al in januari 2011 wordt de Tunesische president Ben Ali afgezet. Ook leiders in Egypte, Jemen en Libie moeten vertrekken of worden gedood.

  • In o.a. Jordanië en Marokko weten de koningen conflict te voorkomen door democratische hervormingen door te voeren.

  • Demonstranten gebruiken sociale media om op te roepen tot protest en om de buitenwereld te laten zien wat er zich afspeelt.

  • Zeven jaar later staan niet meer de vreedzame protesten, maar de verwoestende oorlog in Syrië op ons netvlies. Ook in Libië en Jemen is nog dagelijks conflict.

Deel dit venster